Stækkunaráform
Álfyrirtækin þrjú sem hér starfa eru öll með áform um aukna framleiðslu á næstu árum, fáist til þess orka. Norðurál reisir nú nýtt álver í Helguvík sem ætlunin er að byggja í þremur 90 þúsund tonna áföngum með mögulegri viðbót þess fjórða síðar meir. Alcan hefur hafið framkvæmdir við 40 þúsund tonna framleiðsluaukningu í álverinu í Straumsvík. Loks vinnur Alcoa að mati á umhverfisáhrifum vegna nýs 250-360 þúsund tonna álvers á Bakka við Húsavík.
Allur búnaður í álveri Norðuráls í Helguvík verður samkvæmt bestu fáanlegri tækni og álverið verður eitt hið umhverfisvænsta í heimi. Markvisst hefur verið unnið að undirbúningi verkefnisins frá árinu 2004. Fyrsta skóflustunga var tekin í júní 2008 og hefur síðan verið unnið við framkvæmdir á svæðinu. Bygging kerskála er þegar hafin. Á rekstrartíma er gert ráð fyrir að um 600 ný störf verði til í álverinu og 800-1000 bein afleidd störf í samfélaginu. Áætlað er að ríflega 4.000 ársverk þurfi við byggingu álversins.
Í áætlunum um kostnað vegna þessa verkefnis er gert ráð fyrir því að hann geti numið um 400 milljörðum króna á tímabilinu 2008-2016. Í þeim tölum er kostnaður við byggingu versins svo og vegna byggingu virkjana Landsvirkjunar, Orkuveitu Reykjavíkur og HS Orku. Þá er inni í þessum tölum kostnaður Landsnets vegna byggingar flutningskerfis á raforkunni til Helguvíkur. Hér er því um miklar fjárfestingar að ræða. Við framkvæmdirnar myndu skapast um 16-18 þúsund ársverk og um 3.500-4.500 varanleg störf.
Þá mun Rio Tinto Alcan verja um 57 milljörðum íslenskra króna, til að uppfæra búnað, auka framleiðslugetu og endurbæta framleiðsluferli í steypuskála álversins í Straumsvík. Fjárfesting þessi var ákveðin í kjölfar þess að raforkusamningur fyrirtækisins við Landsvirkjun var endurnýjaður. Nýi raforkusamningurinn tók gildi 1. október síðastliðinn og er til ársins 2036. Hann gerir Rio Tinto Alcan kleift að hækka strauminn í álverinu þar sem í honum er kveðið á um viðbótarorku sem nemur 75MW auk áframhaldandi afhendingar á þeirri orku sem álverið kaupir í dag.
Straumhækkunin er hluti af fjárfestingarverkefni sem miðar að því að auka framleiðslu álversins um 20% í tæplega 230 þúsund tonn á ári, ásamt því að auka afkastagetu lofthreinsibúnaðar og auka rekstraröryggi með uppfærslu á rafbúnaði. Með bættum lofthreinsibúnaði er gert ráð fyrir að losun gróðurhúsalofttegunda muni minnka um 5% á hvert framleitt tonn af áli. Gert er ráð fyrir um 470 ársverkum í tengslum við framkvæmdirnar. Auk þessa hefur fyrirtækið ákveðið að ráðast í 16 milljarða fjárfestingu til viðbótar til að uppfæra framleiðsluferli í steypuskála fyrirtækisins í Straumsvík. Í stað barra verða framleiddir svonefndir boltar, sem eru verðmætari afurð.
Í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands árið 2009 er lagt mat á þjóðhagslegan kostnað og ábata af framkvæmdum í Helguvík og framleiðsluaukningu álversins í Straumsvík. Niðurstaðan er skýr: „Miðað við núverandi ástand í íslenska hagkerfinu má ætla að hreinn þjóðhagslegur ábati gæti numið 95 milljörðum króna á núvirði miðað við 5% ávöxtunarkröfu.“
Samanlögð fjárfesting vegna Helguvíkur og Straumsvíkur gæti því orðið nærri 500 milljarðar króna. Yrðu framkvæmdir við álver á Bakka að veruleika gæti heildarfjárfesting vegna þessara þriggja verkefna orðið allt að 900 milljarðar króna á næstu 7-8 árum.