Hvernig geta álver spornað við losun gróðurhúsalofttegunda?

Almennt verður mest losun í álframleiðslu við orkuvinnsluna, en framleiðsla áls krefst mikillar orkunotkunar. Á Íslandi er eingöngu notuð endurnýjanleg orka við álframleiðslu, sem þýðir að heildarlosun gróðurhúsalofttegunda vegna álframleiðslu hérlendis er margfalt minni en víðast hvar annars staðar í heiminum. 

Losun gróðurhúsalofttegunda vegna álframleiðslunnar sjálfrar stafar fyrst og fremst af rafgreiningu súráls og bruna kolefnisrafskauta. Það er í raun aðeins ein aðferð til við að framleiða ál, þ.e. með notkun kolarafskauta.

Síðustu ár hafa álver á Íslandi náð góðum árangri við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og eru þau í hópi þeirra álvera sem best standa sig á heimsvísu. Hér á landi hefur losun á hvert framleitt tonn minnkað um 75% frá 1990 eins og fræðast má um í bæklingnum Léttum byrðarnar – vegvísi að minni losun gróðurhúsalofttegunda í Evrópu 2050.

Umhverfisvöktun með álverum á Íslandi er með umfangsmestu umhverfisrannsóknum á Íslandi. Rannsóknirnar eru meðal annars framkvæmdar af Umhverfisstofnun, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, Matvælastofnun, Háskóla Íslands, Náttúrufræðistofnun, Landbúnaðarháskóla Íslands og fleiri óháðum aðilum auk fyrirtækjanna sjálfra.

Eftirlitsmælingar eru hluti af innra eftirliti rekstraraðila og fara fram í samræmi við samþykkta mæliáætlun í starfsleyfum álvera. Mælingar eru annars vegar samfelldar með sjálfvirkum mælitækjum og hins vegar reglubundin sýnataka þar sem utanaðkomandi aðilar framkvæma mælingar. Niðurstöður mælinga eru sendar Umhverfisstofnun ársfjórðungslega.

Álverum ber einnig samkvæmt starfsleyfi að halda skrá yfir prófun og kvörðun mælibúnaðar og í eftirliti er farið yfir mæliáætlun, niðurstöður mælinga og eftirlit og kvörðun mælitækja. Þá ber þeim að halda skrá yfir viðhald, eftirlit og bilanir í mengunarvarnarbúnaði og tilkynna til Umhverfisstofnunar um bilanir eða óhöpp sem hafa í för með sér losun mengandi efna í samræmi við viðbragðsáætlun. Ef upp koma slík tilvik fer Umhverfisstofnun yfir þau með rekstraraðila og er gengið úr skugga um að gerðar séu ráðstafanir sem miði að því að hindra að sambærilegt atvik endurtaki sig. Um þetta má fræðast á vef Alþingis

Á vef Umhverfisstofnunar má finna upplýsingar um árangur íslenskra álvera í umhverfismálum, ítarlegt grænt bókhald fyrirtækjanna og fleira:

Hér má sjá upplýsingar á vef Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands um eftirlit með einstökum álverum.

Meðalútstreymi af CO2-ígildum í heiminum er um 8 tonn á hvert framleitt tonn af áli þegar útstreymi vegna raforkuframleiðslu er talið með, samkvæmt Alþjóðasamtökum áliðnaðar, IAI.

Heildarlosun ræðst að verulegu leyti af losun frá raforkuframleiðslunni. Þannig getur heildarlosun frá álveri sem knúið er raforku frá kolaveri numið allt að 17 tonnum á hvert framleitt tonn af áli. Á Íslandi er þetta hlutfall ekki nema 1,64 tonn.

Losun svonefndra PFC gróðurhúsalofttegunda nam um 100 kg á hvert framleitt tonn á síðasta ári hér á landi sem er 5 sinnum minna en að meðaltali í heiminum. Þá hefur útstreymi flúoríðs frá framleiðslunni minnkað um 92% á hvert framleitt tonn frá 1990.

Losun á Íslandi er um 0,01% af losun á heimsvísu, samkvæmt Huga Ólafssyni skrifstofustjóra í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu í pallborðsumræðum á ráðstefnu Landsvirkjunar um loftslagsmál í maí árið 2015.

Hér má hlýða á upplýsandi erindi Stefáns Gíslasonar umhverfisstjórnunarfræðings frá Environice á ársfundi Umhverfisstofnunar árið 2014 um „Eftirlit með mengandi starfsemi“.

Í erindi dr. Þrastar Guðmundssonar, stundakennara við HR, á ársfundi Samáls vorið 2015 kom fram að heildarlosun frá íslenskri álframleiðslu væri sexfalt minni en sambærilegra álvera sem reist hefðu verið í Mið-Austurlöndum og knúin væru af gasorku. Þá væri hún tífalt minni á Íslandi en frá álverum sem knúin væru með kolaorku í Kína.

Þröstur benti á að stór hluti áls sem framleitt væri á Íslandi færi í samgöngutæki í Evrópu. Þar sem aukin notkun áls létti farartæki, þá drægi við það mikið úr losun gróðurhúsalofttegunda í samgöngum. Sparnaðurinn væri tvöfalt meiri en sem næmi losuninni við frumframleiðslu álsins hér á landi. Ef tekið væri með í myndina að ál má endurvinna endalaust, þá mætti reikna með að sparnaðurinn í losun væri sextánfaldur á við losunina sem yrði við frumframleiðslu álsins hér á landi.

Öll álverin leggja ríka áherslu á að starfsemin sé í sátt við umhverfið. Stöðugt er unnið að lágmörkun umhverfisáhrifa ásamt ábyrgri nýtingu orku og hráefna. Greinargóðar upplýsingar má finna á heimasíðu hvers og eins álvers:

Alcoa Fjarðaál

Norðurál

Rio Tinto Alcan


Sjá einnig