Spurt og svarað um áliðnaðinn

Álverin á Íslandi framleiða ál sem er flutt út um allan heim, mynda gjaldeyristekjur og skapa fjöldamörg störf. Þess vegna er áliðnaðurinn ein af grunnstoðum íslensks efnahagslífs.

1

Í hvað fer ál sem framleitt er á Íslandi?

Ál framleitt á Íslandi er flutt til fjölmargra landa, einkum í Evrópu. Það er til margra hluta nytsamlegt; íslenskt ál er notað í bifreiðar, til að mynda Audi og Mercedes Benz, felgur, álpappír, lyfjaumbúðir og húsaklæðningar – svo fátt eitt sé nefnt. Hér á landi eru fullunnir álvírar fyrir háspennustrengi. Þá er álið framleitt á Grundartanga sem Málmsteypan á Hellu notar í sína framleiðslu, svo sem rómaðar pönnukökupönnur og fjölbreyttar afurðir fyrir sjávarútveg, orkuiðnað og ferðaþjónustu.

Í hvað fer ál sem framleitt er á Íslandi?
2

Hversu mikið er endurunnið af áli?

Það er staðreynd að ál er meðal þeirra málma sem mest er endurunnið. Það er ein ástæða þess að stundum er talað um ál sem „grænan málm“. Yfir 75% af öllu áli sem framleitt hefur verið í heiminum er enn í notkun. Í Evrópu er endurvinnsluhlutfall drykkjardósa yfir 70% og fer hækkandi – á Íslandi er það um 90%. Fjárhagslegur hvati til endurvinnslu áls er mikill, þar sem til þess þarf einungis um 5% af orkunni sem fór í að framleiða það. 

3

Hverju skila álfyrirtæki inn í íslenskt þjóðarbú

Af heildarútflutningi álvera á Íslandi árið 2015 urðu um 92 milljarðar eftir í gjaldeyristekjum. Þessum fjármunum er meðal annars varið til kaupa á raforku, innlendum vörum og þjónustu og til greiðslu launa og opinberra gjalda á Íslandi. Árið 2015 greiddu álverin um 6 milljarða í skatta og opinber gjöld. 2014 greiddu álfyrirtækin um 7,2 milljarðar króna í skatta og nam skattspor þeirra samtals 11,7 milljörðum króna.

Nánar

90
2011
100
2012
90
2013
80
2014
92
2015
4

Skilar orkusala til álvera arðsemi?

Álver á Íslandi kaupa tæp 72% allrar raforku á Íslandi. Alls greiddu álverin um 41 milljarð fyrir orkuna árið 2015 miðað við uppgefið meðalverð Landsvirkjunar til stóriðju. Uppbygging raforkukerfis á Íslandi hefur haldist í hendur við uppbyggingu í orkuiðnaði. Íslendingar eiga nú eitt öflugasta raforkukerfi í heiminum sem tryggir heimilum endurnýjanlega orku á einu lægsta verði sem þekkist á byggðu bóli og íslenskum iðnaði samkeppnishæft orkuverð. 

5

Hversu mikið kaupa álverin af vörum og þjónustu?

Álver á Íslandi keyptu vörur og þjónustu fyrir um 30 milljarða árið 2015 og er þá raforka undanskilin. Á síðustu árum hafa þessi viðskipti að jafnaði numið um 25 til 40 milljörðum á ári. Hundruð innlendra fyrirtækja nutu góðs af þessu. Álver þurfa stöðugar fjárfestingar til að viðhalda samkeppnishæfni sinni og hafa álver hér á landi fjárfest fyrir hátt í 100 milljarða frá hruni. 

Nánar

24
2010
32
2011
40
2012
31
2013
25
2014
32
2015
6

Hvaða áhrif hafa álver á hagsveiflur á Íslandi?

Framleiðsla áls hófst á Íslandi árið 1969. Síðan þá hefur hlutur áls í vöruútflutningi margfaldast á meðan hlutur sjávarútvegs hefur helmingast. Áliðnaðurinn gegnir lykilhlutverki í vöruútflutningi og hefur þannig breikkað og styrkt grundvöll íslensks efnahagslífs. Hann gerir útflutning fjölbreyttari, sem aftur dregur úr sveiflum í efnahagslífinu og stuðlar að að stöðugra gengi.

7

Eru ferðamennska og áliðnaður ekki andstæður?

Bent hefur verið á að ferðamannaiðnaðurinn hefur þrefaldast frá 2003, þegar framkvæmdir við Kárahnjúkavirkjun hófust. Víða um heim er jákvætt viðhorf til orkuuppbyggingar á Íslandi og hafa rannsóknir leitt í ljós að ferðamenn hafa meiri áhuga á Íslandi vegna endurnýjanlegra orkugjafa sem hér eru notaðir.  Álver hafa lagt ýmsum verkefnum á sviði ferðamála lið og þau hafa markvisst styrkt grunnþjónustu á landsbyggðinni sem nýtist ferðaþjónustunni. 

Eru ferðamennska og áliðnaður ekki andstæður?
8

Hversu margir hafa atvinnu af áliðnaði?

Um 1.450 manns störfuðu hjá álverum á Íslandi árið 2015 og um 530 voru í föstu starfi á vegum verktaka- og þjónustufyrirtækja á álverssvæðum. Samkvæmt Hagfræðistofnun má reikna með að um 5 þúsund manns hafi framfæri sitt af álframleiðslu með beinum hætti, en það eru rúm 2,6% starfandi fólks í landinu. Álver á Íslandi kaupa vörur og þjónustu fyrir um 25 milljarða ári af hundruðum fyrirtækja, sem nota fjármunina til að stórum hluta til að greiða starfsmönnum laun.

Hversu margir hafa atvinnu af áliðnaði?
9

Hvernig geta álver spornað við losun gróðurhúsalofttegunda?

Í framleiðslu áls verður almennt mest losun við orkuvinnsluna. Á Íslandi er eingöngu notuð endurnýjanleg orka við álframleiðslu, sem þýðir að heildarlosun gróðurhúsalofttegunda vegna álframleiðslu hérlendis er margfalt minni en víðast hvar annars staðar í heiminum. Umhverfisvöktun með álverum á Íslandi er með umfangsmestu umhverfisrannsóknum á Íslandi og leggja öll álverin ríka áherslu á að starfsemin sé í sátt við umhverfið, með lágmörkun umhverfisáhrifa og ábyrgri nýtingu orku og hráefna.

10

Hvað er álklasi?

Undanfarin ár og áratugi hefur byggst upp öflugur klasi með hundruðum fyrirtækja og stofnana sem tengjast áliðnaðinum á Íslandi. Álklasinn var stofnaður formlega í júní 2015 og standa að því klasaframtaki á fjórða tug fyrirtækja og stofnana. Á meðal stofnenda eru verkfræðistofur, vélsmiðjur, tæknifyrirtæki, málmsteypur, skipafélög, verktakafyrirtæki, fjármálastofnanir, rannsókna- og menntastofnanir, auk allra álvera á Íslandi.

11

Hafa álver á Íslandi stefnu í samfélagsábyrgð?

Öll álverin hafa stefnu í samfélagsábyrgð, þar sem horft er til hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar og stefnt að því að ná jafnvægi milli umhverfis, efnahags og samfélagslegra þátta til lengri tíma litið. Á hverju ári veita þau háa styrki til samfélagsmála og námu styrkirnir alls 208 milljónum árið 2015.

12

Er vinna í álverum fyrir konur?

Öll störf í álverum henta bæði körlum og konum. Hlutfall kvenna í álverum á Íslandi er með því hæsta sem þekkist í heiminum og þau hafa öll skýra jafnréttisstefnu. Bæði kynin eiga jafna möguleika til starfsframa og er stuðlað að launajafnrétti, enda varðar jafnrétti veginn að aukinni hagsæld. Árið 2014 fékk Rio Tinto Alcan á Íslandi Hvatningarverðlaun jafnréttismála þegar þau voru veitt í fyrsta skipti.

13

Eru álver öruggir vinnustaðir?

Öryggismál eru forgangsatriði hjá álverum og endurspeglast sú staðreynd í öllu starfi þeirra. Allt kapp er lagt á að það séu slysa- og tjónalausir vinnustaðir. Stóriðjufyrirtækin hafa af mörgum verið talin í fararbroddi á sviði öryggismála á íslenskum vinnumarkaði og hafa innleitt vinnubrögð sem hafa verið mörgum öðrum til eftirbreytni. Fyrir utan almenn öryggismál á vinnusvæðum er mikið lagt upp úr öflugum forvörnum og fræðslu.

Eru álver öruggir vinnustaðir?

Hvað viltu vita um áliðnaðinn?

Sendu okkur spurningu og við svörum eins fljótt og auðið er.